RelatioNet MA RY 14 WA PO

Ryszard Matuszewski

2008-05-16T23:00:00.000-07:00

RelatioNet MA RY 14 WA PO
Ryszard Matuszewski
The map of Savior's life

Interviewer:
Agata Paplińska
Monika Kryszczuk
Email: kryszczuk.paplinska@gmail.com
ICQ: 427797858
Address: Warsaw, Poland

Savior:
Code: RelatioNet MA RY 14 WA PO
Family Name: Matuszewski
First Name: Ryszard
Father Name: Matuszewski Witold
Mother Name: Zorawska Maria
Birth Date: 18/08/1914
Town In Holocaust: Warsaw Country In Holocaust: Poland
Profession (Main) In Holocaust: Writer

SOME WORDS TO START

2008-05-16T02:57:00.000-07:00

Knowing nothing about RelatioNet project? Having no idea what are you doing on this particular blog? Being not sure, if you’ve already understood the purpose of our work? If so, just a few words for you.

First of all, we want to thank you for spending your time, reading this blog. Our names are Agata and Monica, we are high-school students from Warsaw, capital of Poland. We’re 18 and about November 2007 we’ve became engaged in RelatioNet project and by then we’d known completely nothing about it – like you may do now. It’s kind of an international project, which main idea is to create websites (in the form of blogs) about those, who were saving Jews during the IIWW – and about the Jews saved by them. Youth from various countries are up to find out as much as they can about people they are creating a blog about. Many of this people are still alive – but we are pressed by time. Probably you’ve already came across this project or heard about some of the Saviors and Survivors, just having not realized. I mean for example such people as Irena Sendler (regrettably, she died on 12.05.2008) – great authorities and most valuable present-day heroes, who we often hear about.

Creating the blogs shows us – young people of the next generation – how to find and talk to such people, how to listen them. Such a blog is a mix of the memories from the past and a fresh view of us, teenagers. We tried to make our blog as interesting as it could be, fitting the main idea, but fulfilling it with our visions and reflections. And so this is a history of Ryszard Matuszewski, great Polish poet and writer, but also one of the Saviors, who helped to rescue 5 Jewish existences. We hope you will find this project and our blog interesting and maybe even touching. Welcome then.

Nie wiesz nic o projekcie RelatioNet? Nie masz pojęcia co robisz na tym właśnie blogu? Nie jesteś pewien, czy zrozumiałeś cel naszej pracy? Jeśli tak, oto kilka słów dla Ciebie.

Przede wszystkim, pragniemy bardzo podziękować za czas spędzony tutaj na czytaniu tego bloga. Mamy na imię Agata i Monika, jesteśmy licealistkami z Warszawy. Mamy po osiemnaście lat. W listopadzie 2007 zaangażowałyśmy się w projekt RelatioNet, nie wiedząc wcześniej o nim zupełnie niczego – być może jak Ty teraz. Jest to pewien międzynarodowy projekt, którego głównym założeniem jest tworzenie stron internetowych (w formie blogów) o tych, którzy ratowali Żydów w czasie II Wojny Światowej – i o tych, którzy zostali przez nich uratowani. Młodzież z całego świata ma wyszukiwać tak wiele informacji jak tylko mogą na temat osób, o których tworzą blogi. Wiele z tych osób jeszcze żyje – ale czas nas goni. Pewnie natknąłeś się już na ten projekt, albo słyszałeś o niektórych z Ocalonych bądź Sprawiedliwych, po prostu o tym nie wiedząc. Mam na myśli takie osoby jak Irena Sendler (która zmarła niestety 12.05.2008) – wielkie autorytety i najbardziej wartościowych bohaterów współczesnego świata, o których często się słyszy.

Tworzenie bloga pokazało nam – młodym ludziom najmłodszego pokolenia – jak znaleźć i rozmawiać z takmi osobami, jak ich słuchać. Taki blog jest połączeniem wspomnień z przeszłości i naszego, nastoletniego świeżego spojrzenia. Starałyśmy się stworzyć nasz blog interesującym, realizując zalożenia projektu, ale wypełniając go naszą wizją i przemyśleniami. Oto przed Tobą historia Ryszarda Matuszewskiego, wspaniałego polskiego poety i pisarza, ale także jednego ze Sprawiedliwych, który pomógł uratować pięć istnień ludzkich. Mam nadzieję, że projekt Cię zainteresuje, a może nawet wzruszy. Zatem – witamy.

The story of Ryszard Matuszewski [biographical note]

2007-05-11T15:51:00.000-07:00

Ryszard Matuszewski was born in 18.08.1914 in Warsaw. His mother descended from Mińsk in Białoruś (known as Mińsk Litewski that time), his father was born in Orenburg and grown up in Grodno. However, Ryszard spent all his live in the capital. He lived with his parents up to age of 25. They lived on the Złota Street, by the Zelazna and Twarda crossing. At first he attended Batory Secondary School on Mysliwiecka Street, where he met his later close friend, Zdzisłąw Jeziorański (nowadays he is known as Jan Nowak-Jezioranski and he became very famous for his work in anticommunist radio “Wolna Europa”). Afterwards, he moved to Mickiewicz Secondary School, that time located on the dead end street called Sewerynowka (today – Konpczynski Street). His friendships from then, i.e. with Janek Kott and Antek Rosental, were fundamental for his future life and his activity of saving Jews during Holocaust. He involved also in scouting. It was also the time of his writing start-up, he wrote his first poems and began working with the gymnasium youth newspaper called Kuznia Młodych. Since 1929 he lived in tenement house on the 18 Krasiński Street. In 1935 he met Beata Sobolewska (born 1915), who he married 3 years later. Their marriage lasted for 22 years, but in fact it broke up much earlier. They had 2 children, Malgosia (born 1924) and Piotr (born 1946). During the war he was employed in Warsaw’s Magistrate. After Malgosia’s birth, due to need of finding childcare, he had opportunity to help 3 Jewish women, who he employed as nannies. After the war he became a well-known columnist and writer, he’s been an author of many books and textbooks. He married for the second time with Irena Szymanska (lived 1921-1998) in 1960, and this time the marriage lasted until her death.

Currently he is still active as an writer, and he lives in Warsaw, on the Konstytucja Square. Among his friends you can find such great names as: Stanislaw Baranczak, Miron Bialoszewski, Zbigniew Herbert, Adam Michnik, Julian Tuwim, Gustaw Holoubek, Kazimierz Dejmek, Wislawa Szymborska i Czesław Milosz – the most known polish authors, actors and Nobelists.

In the photo: Ryszard, age 8

HISTORIA RYSZARDA MATUSZEWSKIEGO (notka biograficzna)

Ryszard Matuszewski przyszedł na świat 18.08.1914 roku w Warszawie. Jego matka wywodziła się z Mińska na Białorusi (wtedy zwanego Mińskiem Litewskim), natomiast ojciec urodził się w Orenburgu, a wychował w Grodnie. Jednak praktycznie całe swoje życie Ryszard spędził w stolicy Polski. Z rodzicami mieszkał do 25ego roku życia, na ulicy Złotej, przy zbiegu Twardej i Żelaznej. Do szkoły chodził najpierw na Myśliwiecką, do gimnazjum imienia Batorego, w którym poznał swojego późniejszego bliskiego przyjaciela Zdzisława Jeziorańskiego (później znany jako Jan Nowak-Jeziorański), następnie przeniósł się do gimnazjum im. Adama Mickiewicza, mieszczącego się wówczas przy małej, ślepej uliczce o nazwie Sewerynówka (dziś jest to ul. Konpoczyńskiego). Tam zawarł następne znajomości – z Jankiem Kottem i Antkiem Rosentalem, które miały fundamentalne znaczenie dla jego późniejszej działalności ratowania osób żydowskiego pochodzenia. Zaangażował się także w aktywność harcerską. Zaczęła się też jego przygoda z piórem, pisał wiersze oraz redagował szkolną gazetkę „Kuźnię Młodych”. Od 29ego roku mieszkał w kamienicy przy ulicy Krasińskiego 18. W roku 35 poznał Beatę Sobolewską (ur. 1915), którą poślubił w 3 lata później. Małżeństwo przetrwało 22 lata, jednak w rzeczywistości rozpadło się dużo wcześniej. Miał z nią dwójkę dzieci, Małgosię (ur. 1942) i Piotra (ur. 1946). W czasie wojny pracował w Warszawskim Magistracie. Ze względu na potrzebę opieki nad urodzoną córką, miał sposobność pomóc trzem kobietom żydowskiego pochodzenia, które zatrudniali z żoną jako mamki. Po wojnie zajął się pisarstwem, stał się powszechnie znanym literatem i felietonistą, napisał sporo książek, opracowań, podręczników szkolnych. Drugi raz ożenił się z Ireną Szymańską (1921-1998) w roku 60tym, z którą był związany aż do jej śmierci. Obecnie mieszka w Warszawie, przy placu Konstytucji, wciąż aktywnie uczestnicząc w życiu literackim. Wśród jego przyjaciół można wymienić nazwiska takich osób jak Stanisław Barańczak, Miron Białoszewski, Zbigniew Herbert, Adam Michnik, Julian Tuwim, Gustaw Holoubek, Kazimierz Dejmek, Wisława Szymborska i Czesław Miłosz.

SURVIVERS

2007-05-10T16:06:00.000-07:00

JANEK KOTT

In the photo: Jan Kott in Santa Monica,1992

Jan Kott was born in 1914. He dated from Jewish family, polonized for several generations. He met Ryszard Matuszewki in Mickiewicz middle high school, where they had become very good friends and their frienship last for the rest of theirs life.Just as like as Ryszard, Jan became involved to literature activity since childhood. He has become, one of the most known in the world, critic of polish theater. Besides, he was an essayist and a translator and a poet. In 1939 he got married to Lidka Steinhaus. For a part of the Invasion of Poland (1939) they were hiding in Ryszard’s house on krasinskiego 18 street. In 1966 they moved out from Poland and stayed in USA, where ultimately settle in Santa Monica, California. Jan died there in 2001.

In the photo: Jan and Savior, 1920s

Jan Kott urodził się w 1914 roku. Pochodził z mieszczańskiej, od kilku pokoleń spolonizowanej, rodziny żydowskiej. Z Matuszewskim poznali się w gimnazjum im. Mickiewicza, gdzie szybko się zaprzyjaźnili i przyjaźń ta przetrwała całe ich życie. Podobnie jak Matuszewski, Janek Kott od najmłodszych lat angażował się w działalność literacką, później stał się najbardziej znanym świecie polskim krytykiem teatru, ponadto był eseistą, poetą, tłumaczem. W 1939 roku poślubił Lidkę Steinhaus. Przez jakiś czas wraz z żoną ukrywali się u Matuszewskich, w ich mieszkaniu przy ulicy Krasińskiego 18. W roku 1966 wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie ostatecznie osiedlił się w miejscowości Santa Monica w Kalifornii, zmarł tam w roku 2001.

ANTONI ROSENTAL

Antek Rosental (1910-1985)was Matuszewski's scout - master during times scouting. Before the war he lived on Mazowiecka street, he finished medicine. He has the Jewish origin of evangelical confession. Period of campaign 39 year he finished in Modlinie, he lost eye there. Antek came back to Warsaw under false surname- Makowski. He hide for several weeks at Matuszewskich on Krasińskiego street. However his mother, Berta Rosentaln spended in 1944 the time of uprising there , together with Matuszewski's mother, Maria. After the war he worked in hospital on Żoliborz near street Felińskiego, then on Bielany. He got married, he had son.

MY NON SURVIVOR

2007-05-09T00:54:00.000-07:00

Prior to the War Matuszewski worked for some time in a travel agency on Krakowskie Przedmieście (in the place where Hotel Bristol is nowadays). That’s where he met young David Zelgrin, who had read Matuszewski’s poetry put out in Gazeta Polska. David was his admirer, he encouraged him to translate a few poems into French. During the occupation Matuszewski offered him help with run-away from Ghetto, but he refused due to his parents, who he did not want to leave. All he asked was a financial help and some food. David died in the camp in Skarzysko Kamienna. Matuszewski couldn’t get over it for a long time, he dedicated David even a note in one of his latest books.

READ MORE ABOUT WARSAW GHETTO...

Przed wojną Matuszewski pracował jakiś czas w biurze podróży na krakowskim przedmieściu (obecnie znajduje się tam Hotel Bristol). Tam poznał młodego Dawida Zelgrina, który czytał poezję Matuszewskiego wydawaną w Gazecie Polskiej. Był jego wielbicielem, namówił go do przełożenia z francuskiego kilku poematów. W czasie okupacji Matuszewski zaproponował mu pomoc w ucieczce z Getta, jednak ten nie zgodził się ze względu na rodziców, których nie chciał opuszczać. Poprosił jedynie o pomoc finansową i żywność. Zginął w jednym z obozów w Skarżysku Kamiennej. Matuszewski długo nie mógł pogodzić się z tym faktem, poświęcił mu nawet szkic w jednej ze swoich książek.

SOME MORE PHOTOS

2007-05-08T02:15:00.000-07:00

MATUSZEWSKI'S FAMILY

In the left: Ryszard's mother Maria Zorawska with sister, Minsk 1905; In the right: Ryszard with his parents, Kiev 1917

Ryszard's parents in 1905

Ryszard's family, 1928. Ryszard, age 14 - first from the left, his father - from the right.

FRIENDS AND YOUTH

Top: Ryszard's classmates, 1920s; Bottom: Ryszard's Matura Exam photo, may 1932. Blue circle - Jan Kott, Red Circle - Ryszard Matuszewski

Left: Ryszard's friends - Janek Kwiatkowski, Zdzis Niezioranski, Jurek Lenczowski, Jan Kott and himself; Right: 1930, trip to Płock. Red Circle - Matuszewski, in the first row, second from right - Antoni Rosental (one of Ryszard's Survivers)

HOW DID MATUSZEWSKI GET HONORED?

2007-05-06T01:23:00.000-07:00

In the September 1989, on the occasion of Jezioranski’s returning to Poland, Matuszewski gave a party for his old schoolmates. During that Jezieranski suggested Matuszewski ought to be honored with the Certificate of Yad Vashem. Matuszewski rejected this idea at all. He claimed he did the right thing, something that should have been done. Undaunted by this, Jezioranski initiated a procedure of giving the Certificate to Matuszewski, making all the arrangements. Matuszewski was honored in 1992.

OKOLICZNOŚCI OTRZYMANIA MEDALU YAD VASHEM

We wrześniu roku 1989, z okazji powrotu Jeziorańskiego do Polski, Matuszewski wydał przyjęcie dla szkolnych kolegów, podczas którego Jeziorański zasugerował, że Matuszewskiemu należy się order Sprawiedliwych wśród Narodów, z czym Matuszewski się zupełnie nie zgadzał. Twierdził, że robił tylko to, co powinien był uczynić. Jeziorański jednak niezrażony zainicjował proces przyznania medalu Matuszewskiemu, załatwiając odpowiednie formalności. Matuszewski otrzymał order w 1992 roku.

BLOG'S AUTHORS ABOUT RYSZARD

2007-05-04T01:25:00.000-07:00

For us, high school students age 17 from Warsaw, meeting people who survived War is quite common. War souvenirs, memorials and monuments are everywhere in Warsaw. Our grandparents remember War very clearly (all were born before 1930), so we’ve been hearing about IIWW since we can remember. I guess we can say that we get a bit “resistant”, so that such stories do not seem really harrowing for me anymore. But of course, we’re very interested in history. To be honest, when the project started, we were much more excited by the fact, that we’d get known some peers from the other country and that we’d have an opportunity to meet the Jewish culture, than by all this RelatioNet thing. Meeting organizers of Project in November has completely changed our point of view. Stories that we heard then moved us to tears. Once more we were listening to the same old story about Holocaust and some brave people, but this time it was different. It was r e a l. We’ve learned touching stories with present-day heroes and victims, and what was amazing – we’ve been given an opportunity to meet all those people and to hear about their dramas, sacrifices and acts of courage.

Ryszard Matuszewski is one of such people. When we called him and asked for a meeting, we didn’t know a thing about him and his life. All we knew was that he “rescued some Jews”. We were a bit nervous about this meeting, because we knew that Ryszard was a very famous writer and essayist in Poland. We didn’t know at all what to expect from him. Survivor invited us to his home. At first, we were very confused, we didn’t know what to ask. We’d prepared some questions, and when Ryszard – who seemed to be a really nice old man - got us some tea, we tried to start a talk. It briefly turned out that our interview wouldn’t look like we thought – not just simple questions and short, factual answers. Ryszard begun his story without a wait, and he kept talking for about 2 hours. His story was outrageous. It is impossible to write it down in just a few posts – he opened his world for us, shared with us his memories and feelings. He enriched his stories with numerous anecdotes, incidents, and episodes showing how had his life really looked like. We didn’t have to ask about nothing, his tale told us everything we needed to know (and much more). Yeah, Ryszard is a true poet. What he showed and told make us – just for a while – a part of THAT world, of the brutal world of Holocaust, death and fear.

I believe meeting Ryszard and getting involved in RelatioNet project has an influence on our lives. Now, the stories about IIWW and Jews do not seem boring and blank anymore. Ryszard is one of the “living monuments” of extraordinary nowadays gallantry and a great authorities to be for the younger generation.

Dla nas, 17stoletnich licealistek z Warszawy, spotykanie ludzi, którzy przeżyli wojnę, jest dosyć powszechne. Wojenne pamiątki, wspomnienia i pomniki są właściwie wszechobecne w stolicy. Nasi dziadkowie pamiętają bardzo dobrze wojnę (wszyscy urodzili się przed 1930 rokiem), także odkąd pamiętamy słuchałyśmy opowieści o II Wojnie Światowej. Chyba można powiedzieć, że się trochę na nie „uodporniłyśmy”, że nie robiły już na nas tak wstrząsającego wrażenia, choć, oczywiście, bardzo interesujemy się historią. Jak mam być szczera, gdy projekt się rozpoczął, byłyśmy o wiele bardziej zainteresowane faktem, że poznamy rówieśników z innego kraju i będziemy mieć możliwość zapoznania się z żydowską kulturą, niż samym projektem RelatioNet. Spotkanie z organizatorami projektu w listopadzie zmieniło całkowicie nasze podejście. Historie, które usłyszeliśmy, wzruszyły nas do łez. Po raz kolejny słuchałyśmy tych samych starych opowieści o Holocauście i kilku odważnych osobach, jednak tym razem to było coś innego. To było p r a w d z i w e. Usłyszeliśmy wzruszające historie ze współczesnymi bohaterami i ofiarami i - co było najbardziej niezwykłe – mieliśmy możliwość spotkania tych wszystkich ludzi i wysłuchiwania osobiście o ich dramatach, poświęceniach i aktach odwagi.

Ryszard Matuszewski jest jedną z takich osób. Gdy zadzwoniłyśmy do niego z prośbą o spotkanie, nie wiedziałyśmy zupełnie nic o nim i jego życiu. Wiedziałyśmy jedynie, że „ratował Żydów”. Byłyśmy też trochę podenerwowane tym spotkaniem, bo wiedziałyśmy, że Ryszard jest bardzo znanym w Polsce pisarzem i eseistą. Nie wiedziałyśmy zupełnie czego się po nim spodziewać. Ryszard zaprosił nas do swojego mieszkania. W pierwszym momencie czułyśmy się trochę niezręcznie, nie wiedziałyśmy o co pytać. Przygotowałyśmy kilka standardowych pytań, które powinnyśmy zadać, i kiedy Ryszard – który wydał się być bardzo sympatycznym staruszkiem – przyniósł nam herbatę, starałyśmy się zacząć rozmowę. Szybko okazało się, że wywiad nie będzie wyglądał tak, jak myślałyśmy – nie tylko proste pytania i krótkie, rzeczowe odpowiedzi. Ryszard rozpoczął swoją historię bezzwłocznie i nie przestawał mówić przez jakieś 2 godziny. Jego opowieść była niezwykła. Nie da się jej tu spisać w zaledwie paru postach – otworzył przed nami swój świat, podzielił się wspomnieniami i uczuciami. Wzbogacił swoją historię niezliczonymi anegdotkami, incydentami i historyjkami, pokazującymi jak naprawdę wyglądało wtedy jego życie. Nie musiałyśmy o nic pytać, jego historia dała nam wszystkie potrzebne informacje (i o wiele, wiele więcej). Tak, Ryszard to prawdziwy poeta. To, co nam powiedział i pokazał uczyniło nas – choć na chwilę – częścią TAMTEGO brutalnego świata, świata Holocaustu, śmierci i wszechobecnego strachu.

Wierzę, że spotkanie Matuszewskiego i angażowanie się projekt RelatioNet będzie miało wpływ na nasze życie. Historie o wojnie i mordowaniu ludności żydowskiej nie brzmią już nudno i pusto. Ryszard jest „żyjącym pomnikiem”, świadectwem dzisiejszej niezwykłej odwagi i świetnym autorytetem dla młodego pokolenia.

The map of Ryszard Matuszewski

2005-10-28T09:10:00.000-07:00

View Larger Map

THE INVASION OF POLAND

2004-05-12T03:45:00.000-07:00

The Invasion of Poland, 1939 (in Poland also "the September Campaign," "Kampania wrześniowa," and "the 1939 Defensive War," "Wojna obronna 1939 roku"; in Germany, "the Poland Campaign," "Polenfeldzug," codenamed "Fall Weiss," "Case White," by the German General Staff, and sometimes called "the Polish-German War of 1939"), which precipitated World War II, was carried out by Nazi Germany, the Soviet Union and a small German-allied Slovak contingent.

The invasion of Poland marked the start of World War II in Europe, as Poland's western allies, the United Kingdom, Australia and New Zealand, declared war on Germany on September 3, soon followed by France, South Africa and Canada, among others. The invasion began on September 1, 1939, one week after the signing of the Molotov-Ribbentrop Pact, and ended October 6, 1939, with Germany and the Soviet Union occupying the entirety of Poland. Although the United Kingdom and France declared war on Germany soon after Germany attacked Poland, very little direct military aid was provided (see Phoney War and Western betrayal).

Following a German-staged "Polish attack" on August 31, 1939, on September 1, German forces invaded Poland from the north, south, and west. Spread thin defending their long borders, the Polish armies were soon forced to withdraw eastward. After the mid-September Polish defeat in the Battle of the Bzura, the Germans gained an undisputed advantage. Polish forces then began a withdrawal southeast, following a plan that called for a long defense in the Romanian bridgehead area, where the Polish forces were to await an expected Allied counterattack and relief.

On September 17, 1939, the Soviet Red Army invaded the eastern regions of Poland in cooperation with Germany. The Soviets were carrying out their part of the secret appendix of the Molotov-Ribbentrop Pact, which divided Eastern Europe into Nazi and Soviet spheres of influence.[9] Facing the second front, the Polish government decided the defense of the Romanian bridgehead was no longer feasible and ordered the evacuation of all troops to neutral Romania. By October 1, Germany and the Soviet Union completely overran Poland, although the Polish government never surrendered. In addition, Poland's remaining land and air forces were evacuated to neighboring Romania and Hungary. Many of the exiles subsequently joined the recreated Polish Army in allied France, French-mandated Syria, and the United Kingdom.

In the aftermath of the September Campaign, a resistance movement was formed. Poland's fighting forces continued to contribute to Allied military operations throughout World War II. Germany captured the Soviet-occupied areas of Poland when it invaded the Soviet Union on June 22, 1941, and lost the territory in 1944 to an advancing Red Army. Over the course of the war, Poland lost over 20% of its pre-war population under an occupation that marked the end of the Second Polish Republic..

Kampania wrześniowa (inne stosowane nazwy: kampania polska 1939, wojna polska 1939, obrona Polski 1939, wojna obronna Polski) – pierwszy etap II wojny światowej – obrona terytorium Polski przed agresją militarną (bez określonego w prawie międzynarodowym wypowiedzenia wojny) wojsk niemieckiej III Rzeszy (Wehrmacht) i ZSRR (Armia Czerwona).

Była to pierwsza kampania II wojny światowej, trwająca od 1 września 1939 (zbrojna agresja Niemiec) do 6 października 1939, kiedy to z chwilą kapitulacji SGO Polesie pod Kockiem zakończyły się walki regularnych oddziałów Wojska Polskiego wobec agresorów. Naczelnym Wodzem Wojska Polskiego w kampanii był marszałek Edward Rydz-Śmigły, a szefem sztabu gen. bryg. Wacław Stachiewicz. Od 3 września 1939 wojna koalicyjna Polski, Francji i Wielkiej Brytanii przeciw III Rzeszy niemieckiej.

W dniu 17 września na wschodnie rubieże kraju spadło uderzenie Armii Czerwonej w sile sześciu armii liczących 600-650 tysięcy żołnierzy i ponad 5000 czołgów, podzielonych na dwa Fronty: Białoruski i Ukraiński. Władze sowieckie wypełniły w ten sposób ustalenia tajnego protokołu dodatkowego do paktu Ribbentrop-Mołotow.

Niczym nie sprowokowana agresja ZSRR, stanowiła pogwałcenie czterech obowiązujących umów międzynarodowych: traktatu ryskiego z 1921 o wytyczeniu granicy polsko-radzieckiej, protokołu Litwinowa z 1929 o wyrzeczeniu się wojny jako środka rozwiązywania sporów, paktu o nieagresji z Polską z 1932 (przedłużonego w 1934 do końca 1945), oraz konwencji londyńskiej z 1933 o definicji agresora (co powodowało iż agresja ZSRR nie miała żadnego usprawiedliwienia względami politycznymi, gospodarczymi, społecznymi czy ustrojowymi).

W walkach zginęło ok. 63 000 żołnierzy i 3 300 oficerów, 133 700 odniosło rany. Ok. 400 000 dostało się do niewoli niemieckiej, a 230 000 do sowieckiej.

W ramach ewakuacji ok. 80 000 żołnierzy przedostało się do sąsiadujących z Polską krajów neutralnych – Litwy, Łotwy i Estonii (12 000) oraz Rumunii (32 000) i na Węgry (35 000).

Polska flota wojenna została zniszczona, w większości w czasie obrony wybrzeża, oprócz ewakuowanych do Wielkiej Brytanii przed wybuchem wojny 3 niszczycieli. Uratowano także 2 okręty podwodne, które przedostały się przez blokadę morską. Do Rumunii zdołano ewakuować 119 samolotów. Pozostały sprzęt wojskowy został stracony.

WARSAW UPRISING

2004-05-12T03:31:00.000-07:00

Warsaw Uprising was a World War II struggle by the Polish Home Army (Armia Krajowa) to liberate Warsaw from German occupation. The Uprising began on August 1, 1944, as part of a nationwide rebellion, Operation Tempest.

By summer 1944, as the Red Army was advancing from the east, the German occupying forces were perceived to be on the defensive in Poland. The Soviets were encouraging the Polish Home Army, directed by the Polish Government-in-Exile in London, to wrest Warsaw from German control; the Germans at that point had a comparatively small military presence in the Polish capital. Hoping to establish a non-Communist post-war government in Poland, the decision was made for the Polish Home Army to attack the Germans in Warsaw in advance of the Red Army, with the understanding that Soviet reinforcements would be available if needed. Indeed, the Red Army entered the Warsaw suburb of Praga, across the Vistula River, late in July, 1944.

On August 1, the Polish Home Army General Bor-Komorovski, with a force of between thirty-five and fifty thousand partisans, attacked the Germans in Warsaw. Joined in the fight by the city's Polish population, they took control of most of the city by August 4. But the Germans sent reinforcements: S.S. police units, a brigade of Russian ex-prisoners, and a brigade of ex-convicts, all of whom Hitler had previously ordered removed from the front because of their excessive brutality. The Polish forces became fragmented and isolated. The Germans pursued the cut-off fighters into the city's refuges--burned out buildings, and sewers--where virtually all the Polish forces perished.

During the sixty-three days of fighting the Red Army, encamped within sight across the Vistula, never attempted assistance. The Soviets refused permission to the Americans and British to use their airfields to drop ammunition and relief supplies. In September, when a German victory seemed certain, the Russians allowed a small amount of ammunition to be dropped in, but it was useless: it was made for Soviet armaments and did not fit the Poles' weapons.

When hostilities ceased, eighty-five percent of the city was razed, and the Polish Home Army annihilated . The Germans deported the remaining population. When the Germans were eventually defeated there were no forces left to oppose Soviet political domination in Poland.

Polish losses amounted to 18,000 soldiers killed and 25,000 wounded, in addition to between 120,000 and 200,000 civilian deaths, mostly from mass murders conducted by retreating German troops. German casualties totalled over 17,000 soldiers killed and over 9,000 wounded. During the urban combat approximately 25% of Warsaw's buildings were destroyed.

Powstanie warszawskie (1 sierpnia – 3 października 1944) – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji "Burza", połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego. Zakończyło się kapitulacją oddziałów powstańczych.

Od strony militarnej powstanie było wymierzone przeciwko Niemcom, jednak jego strategicznym celem była próba ratowania powojennej suwerenności, przedwojennego kształtu granicy wschodniej poprzez odtworzenie w stolicy Polski legalnych władz państwowych, będących naturalną kontynuacją władz przedwojennych. Miało to uniemożliwić narzucenie Polsce marionetkowych władz uzależnionych od Związku Sowieckiego, zainstalowanych w Lublinie jako Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego. Wystąpienie w Warszawie miało także zanegować ustalony jeszcze przez aliantów na konferencji teherańskiej pod koniec 1943 nowy porządek polityczny w Europie Wschodniej, zgodnie z którym USA i Wielka Brytania zgadzały się na prowadzoną przez Józefa Stalina politykę faktów dokonanych na ziemiach polskich. W świetle tych ustaleń powstanie warszawskie miało skomplikować podział na strefy operacyjne w myśl którego Polska znajdowała się w strefie operacyjnej ZSRR (przez co wojska aliantów zachodnich ani oddziały pozostające pod ich dowództwem nie mogły tu operować – przewidywano przybycie do stolicy spadochroniarzy polskich z zachodu 1 SBS oraz obserwatorów alianckich).

W obliczu zbliżania się Armii Czerwonej do Warszawy i okolic, jej sukcesów na froncie i pozytywnej oceny jej możliwości dalszej ofensywy, zdecydowano o wybuchu powstania. Jego dowódcy przewidywali, iż powinno trwać zaledwie kilka dni, zaś w rzeczywistości jego walki trwały 63 dni. Straty po stronie polskiej wyniosły około 10 tys. zabitych i 7 tys. zaginionych, 5 tys. rannych żołnierzy oraz od 120 do 200 tysięcy ofiar spośród ludności cywilnej. Wśród zabitych przeważała młodzież, w tym ogromna większość warszawskiej inteligencji.

Po stronie niemieckiej straty wyniosły 10 tys. zabitych, 6 tys. zaginionych, 9 tys. rannych żołnierzy, 300 zniszczonych czołgów i samochodów pancernych. Według zeznań von dem Bacha, złożonych w 1947 roku w Warszawie, wyniosły 10 tysięcy zabitych oraz 7 tysięcy zaginionych i 9 tysięcy rannych – dane te zostały przyjęte przez historiografię.

Podczas walk zburzonych zostało około 25% zabudowy miasta, a po ich zakończeniu, w wyniku celowego burzenia i palenia miasta przez niemieckie oddziały niszczycielskie (niem. Vernichtungskommando), dalsze 35%. Wobec zniszczenia około 10% zabudowy w obronie miasta we wrześniu 1939 roku i 15% w wyniku powstania w getcie warszawskim, pod koniec wojny około 85% miasta leżało w gruzach. Zniszczony został wielowiekowy dorobek kulturalny i materialny.

WARSAW GHETTO

2004-02-12T03:12:00.000-08:00

The Warsaw Ghetto was the largest of the Jewish ghettos established by Nazi Germany in Warsaw, capital of Poland in the General Government during the German Occupation in World War II. Between 1941 and 1943, starvation, disease and deportations to concentration camps and extermination camps dropped the population of the ghetto from an estimated 450,000 to approximately 71,000. In 1943 the Warsaw Ghetto was the scene of the Warsaw Ghetto Uprising, the first urban mass rebellion against the Nazi occupation of Europe.

The Warsaw Ghetto Uprising was the Jewish insurgency that arose within the Warsaw Ghetto in Poland during World War II, and which opposed Nazi Germany's effort to transport the remaining ghetto population to the Treblinka extermination camp. The insurgency was launched against the Germans on January 18, 1943. The most significant portion of the insurgency took place from April 19 until May 16, 1943, and ended when the poorly armed and supplied resistance was crushed by the German troops under the direct command of Jürgen Stroop. It was the largest single revolt by the Jews during the Holocaust. The cause of the uprising didn’t have any military motive but it was only a desperate act of honorable death.

Getto Warszawskie - getto dla ludności żydowskiej w Warszawie zorganizowane przez okupacyjne władze hitlerowskie w czasach II wojny światowej.

Do dzisiaj zachowały się prawdopodobnie tylko dwa krótkie kawałki muru getta. Znajdują się one w podwórku – pomiędzy posesjami przy ul. Siennej 55 i Złotej 62. Na ulicy Waliców zachował się fragment ściany dawnego budynku browaru (Waliców 11a), który był domem granicznym getta.

W wigilię żydowskiego święta Paschy, 19 kwietnia 1943, wybuchło Powstanie w Getcie. Ostatnie walki ustały do połowy maja.

Powstanie nie miało celów militarnych: biorąc pod uwagę brak jakichkolwiek szans na powodzenie, było desperackim aktem wyboru godnej śmierci z bronią w ręku, jak i odwetu na prześladowcach przez garstkę kilkuset bojowników ŻZW pod wodzą Pawła Frenkla i Leona Rodala oraz ŻOB dowodzonego przez Mordechaja Anielewicza i Marka Edelmana. Było to pierwsze miejskie wystąpienie powstańcze w okupowanej przez Niemców Europie. Bojownicy ŻOB i żołnierze ŻZW używali podczas walki flagi polskiej i żydowskiej.

Powstanie wybuchło na wezwanie Żydowskiego Komitetu Narodowego w momencie, gdy w wyludnionym już getcie znajdowało się tylko 50-60[1] tysięcy ludzi (wobec niemal pół miliona w szczytowym okresie jego zaludnienia). Miało miejsce podczas zarządzonej przez Heinricha Himmlera akcji ostatecznej likwidacji getta, polegającej na systematycznym przeszukiwaniu dzielnicy i wyłapywaniu resztek kryjącej się ludności. Gdy na teren getta weszły niemieckie oddziały wojskowe i policyjne pod komendą gen. SS Jürgena Stroopa oraz wspierające je formacje łotewskie i ukraińskie, powstańcy otworzyli do nich ogień. Żydów było mało, ale ustawiali się w szyki, które sami wymyślili.

Podczas powstania całe getto spalono, a po jego zakończeniu wysadzono Wielką Synagogę na ulicy Tłomackie. Od zburzenia ocalał jedynie kościół św. Augustyna na Nowolipkach, gdyż Niemcy użyli go jako magazynu.

W starciach zginęło ok. 7000 Żydów, ponad 6000 spłonęło żywcem, ok. 50 000 wywieziono do obozu zagłady w Treblince. Straty po stronie niemieckiej - ok. 300 ludzi. Hitlerowcy stracili także 1 czołg i 2 samochody pancerne.

KL AUSCHWITZ-BIRKENAU

2004-01-12T03:09:00.000-08:00

The camp (1940-1945) established by the Nazis on occupied polish territories was the biggest concentration camp for inmates of many different nationalities. From 1942 and onward it also became the center of mass killing of European Jews. Between 1,1 and 1,5 million men. Women and children were slaughtered there, nearly 90% of them Jews. The firs victims were polish political prisoners brought in on June 14 1940. Commencing mid-1941 citizens of other nazi-occupied countries were sent to Auschwitz as well.

More than 1.1 million Jews, some 159 thousand Poles, 23 thousand Roma, 15 thousand Soviets and other nationalities were deported to the camp. Most Jews were killed on arrival in the gas chambers of KL Auschwitz-Birkenau. They were never registered into camp records. The bodies were burnt in crematoria or pilled up in heaps incinerated in the open air. The SS. Half of them died due to the inhumane living conditions, backbreaking work, starvation, terror and executions registered only 400 thousand inmates into the camp records. When the red army liberated the camp on January 27 1945, just 7 thousand inmates were left as witnesses to the most horrible crimes ever committed in world history.

Konzentrationslager Auschwitz, KL Auschwitz (Stammlager), KL Birkenau (Auschwitz II) – niemiecki zespół obozów koncentracyjnych i obozów zagłady na terenie Oświęcimia i pobliskich miejscowości istniejący w latach 1940-1945. Symbol całego systemu koncentracyjnego i machiny zagłady. Nazwy Auschwitz i Birkenau są niemieckimi odpowiednikami polskich nazw Oświęcim i Brzezinka, stosowanymi podczas okupacji Polski 1939-1945. Jest to jedyny obóz koncentracyjny znajdujący się na liście światowego dziedzictwa UNESCO, figuruje tam pod oficjalną nazwą Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940-45).

Od 1940 r. w tym wcielonym do III Rzeszy rejonie Polski nazistowskie Niemcy utworzyły obóz przeznaczony początkowo do osadzania Polaków, a przekształcony stopniowo w główne miejsce masowej eksterminacji (Holocaustu) około miliona Żydów z całej Europy, a także wielu Polaków, Romów, jeńców radzieckich oraz obywateli innych narodowości.

Zdecydowana większość – do 80% ludzi trafiających do Auschwitz-Birkenau nie doczekała się statusu więźniów. Byli to Żydzi zwożeni przez nazistów z gett i obozów przejściowych całej okupowanej Europy. Po selekcji i odseparowaniu od swoich najbliższych przebywali ostatnią drogę z rampy kolejowej do rozbieralni, skąd byli wprowadzani do komór gazowych i w ciągu około 20 minut pozbawiani życia. Przed spopieleniem ich zwłokom obcinano włosy i wyrywano złote zęby. Przeszukiwano też ciała w poszukiwaniu kosztowności. Nie ma natomiast dowodów na spotykane informacje o produkcji z tkanek podskórnych ofiar mydła[3].

Trudno określić, ile osób rzeczywiście zginęło ze względu na sprzeczności w zeznaniach świadków, m.in. więźniów z Sonderkommando, oraz niewielką liczbę dokumentów ocalałych po celowym ich niszczeniu przez nazistów. Ponadto zdecydowana większość deportowanych zginęła w Birkenau, gdzie nie byli rejestrowani i nie były im nadawane numery.

Obecnie historycy, za wyczerpującymi badaniami Franciszka Pipera, oceniają, że ogółem do obozu trafiło co najmniej 1,3 miliona osób, z czego ponad 1,1 miliona zostało stracone.